Problem davranış, çocuğun kendisine ya da çevresine zarar verme riski taşıyan, günlük yaşamı ya da ilişkileri zorlaştıran davranışlardır. Yani aslında - normalde olması beklenmeyen- ama çocuğun bir şey anlatmaya çalıştığı davranışlardır diyebiliriz. Bu davranışlar çoğu zaman onların bir ihtiyacını, duygusunu veya stresini ifade etme şeklidir. Onları sadece “Yaramaz” veya “Sorunlu” olarak görmek, çözümü zorlaştırır.

Örneğin, sürekli öfke patlaması yaşamak, arkadaşlarına vurmak, ders yapmak istememek ya da aşırı içine kapanmak birer problem davranış olabilir.

Bu davranışların altında genellikle bir ihtiyaç, duygu ya da stres kaynağı yatar.

“Problem davranış, çocuğun aslında yardım ya da ilgi istediğini gösteren bir sinyaldir.”

Özetle: Problem davranışlarla başa çıkarken sıralama yapmak önemlidir. Önce biyolojik ihtiyaçlar (uyku, beslenme, vitamin ve mineral durumu, sağlık) gözden geçirilmelidir, ardından çevresel ve sosyal faktörler değerlendirilmelidir. En sonunda ise duygusal ve psikolojik destek ile çocuğun hislerini anlamak ve davranışlarını yönetmesine yardımcı olmak gerekir. Bu sırayla yaklaşmak, hem sizin hem de çocuğunuzun problem çözme becerisini destekler nitelikte olacaktır.

Biyolojik Etkenler: Önce Bedeni Dinleyin

Çocuğunuzun davranışlarını anlamaya çalışırken ilk bakmanız gereken şey bedenidir. Küçük bir ağrı, açlık, yorgunluk hatta vitamin ve mineral eksiklikleri, öfke ve agresif davranışlara yol açabilir.

Ne yapabilirsiniz?

• Uyku saatlerini kontrol edin ve düzeni oturtun.

  
  

• Sağlıklı, dengeli ve düzenli beslenmesini sağlayın.

  
  

• Vitamin ve mineral alımının yeterli olduğundan emin olun.

  
  

• Ağrı, rahatsızlık veya hastalık belirtileri varsa bir uzmana danışın.

  
  

Psiko-Sosyal Etkenler: Çevresini Anlayın

Bedensel ihtiyaçlar karşılandıktan sonra sırada çocuğun çevresi ve sosyal ilişkileri vardır. Evdeki rutinler, okul, arkadaş ilişkileri ve küçük stresler bile davranışlarını etkileyebilir.

Ne yapabilirsiniz?

• Günlük rutinleri tutarlı hâle getirin.

  
  

• Önemli değişiklikleri önceden haber verin: “5 dakika sonra oyun bitecek.”

  
  

• Sakinleşebileceği bir alan hazırlayın.

  
  

• Enerjisini atabileceği oyun veya etkinlikler planlayın.

  
  

• Sosyal ilişkilerinde gözlem yapın; gerekirse öğretmen veya arkadaş desteği sağlayın.

Çocuğunuz bazen davranışlarıyla “Yardım çağrısı” yapıyor olabilir. Çevresini güvenli ve öngörülebilir hâle getirmek, bu çağrıyı anlamanıza yardımcı olur.

Psikolojik/Duygusal Destek: Duygularını Anlayın

Bedensel ve çevresel düzenlemeler yapıldıktan sonra sıra çocuğun duygularını anlamaya ve yönetmesine yardımcı olmaya gelir.

Ne yapabilirsiniz?

Öfke veya üzüntü anlarında sakin kalın ve örnek davranış gösterin.

Çocuğa duygularını ifade edebileceği cümleler öğretin: “Şu an kızgınsın, bunu konuşabiliriz.”

Pozitif davranışlarını fark edin ve küçük ödüllerle pekiştirin.

Gerekirse bir psikolojik danışman veya aile danışmanı/terapistten destek alın.

Çocuğunuzun hislerini anlamak ve onlarla empati kurmak, uzun vadede davranışlarını yönetmesine en çok yardımcı olacak adımlardan biridir.

İnteraktif Mini Gözlem Testi:

Bu test, çocuğunuzun davranışlarını değerlendirmenize ve hangi alana öncelik vermeniz gerektiğini görmenize yardımcı olur. Her soruya “Evet” veya “Hayır” ile cevap verin. Sonunda hangi alana odaklanmanız gerektiğini göreceksiniz.

1️⃣ Biyolojik İhtiyaçlar

• Çocuğunuz yeterince uyuyor mu?

  
  

• Günlük öğünlerinde protein, sebze ve meyve yeterli mi?

  
  

• Vitamin ve mineral alımı yeterli mi?

  
  

• Ağrı veya rahatsızlık belirtileri gözlemlediniz mi?

Sonuç:

2 veya daha fazla “Hayır” cevabı → Öncelik: Biyolojik ihtiyaçlar

Öneri: Uyku ve beslenme düzenini kontrol edin; gerekirse bir çocuk doktoruna başvurun.

2️⃣ Psiko-Sosyal Etkenler

• Ev ve okul rutinleri tutarlı mı?

  
  

• Çocuğun çevresinde stres veya uyumsuzluk kaynakları var mı?

  
  

• Sosyal ilişkilerinde çatışmalar gözlemlediniz mi?

Sonuç:

1 veya daha fazla “Hayır” cevabı → Öncelik: Çevresel ve sosyal düzenleme

Öneri: Günlük rutinleri ve sosyal ortamı güvenli ve öngörülebilir hâle getirin.

3️⃣ Psikolojik/Duygusal Destek

• Çocuğunuz duygularını ifade edebiliyor mu?

  
  

• Öfke veya üzüntü anlarında sakinleşebiliyor mu?

  
  

• Pozitif davranışlarını fark edip pekiştiriyor musunuz?

Sonuç:

1 veya daha fazla “Hayır” cevabı → Öncelik: Duygusal rehberlik

Öneri: Çocuğunuzun duygularını anlamasına yardımcı olun, gerekirse bir psikolojik danışmandan veya aile danışmanı/terapistten destek alın.

Bu test sadece bir gözlem aracıdır; ciddi veya uzun süreli davranış sorunlarında mutlaka profesyonel destek almayı önemseyin.